୧୨ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ ର ଲଣ୍ଡନ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ : ବିଜ୍ଞାନ, ଧର୍ମ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା :
ଭାଗ – ୧ : ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣର ପରିଚୟ, ଇତିହାସ ଓ ଲଣ୍ଡନରେ ଆଗାମୀ ମହାଜାଗତିକ ଦୃଶ୍ୟ :
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, ଏମ୍ . ଏ ., ଏଲ୍ . ଏଲ୍ . ବି ., ଆଇ . ଆର୍ . ଏସ୍ . (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ)
-ଭୂମିକା-
ପ୍ରକୃତିର ଅସଂଖ୍ୟ ବିସ୍ମୟକର ଘଟଣା ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ଅନ୍ୟତମ । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମଣିଷ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଗତିବିଧିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଆସିଛି । କେବେ ଏହା ଭୟର କାରଣ ହୋଇଛି, କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର, ପୁଣି କେବେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନାର ପ୍ରେରଣା ପାଲଟିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଜ୍ଞାନର ଉନ୍ନତି ଫଳରେ ଆମେ ଜାଣିପାରୁଛୁ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ନିୟମିତ ଘଟଣା । ତଥାପି ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମଣିଷକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ ।
୨୦୨୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୨ ତାରିଖ ବୁଧବାର ଦିନ ଲଣ୍ଡନ ସହ ସମଗ୍ର ବ୍ରିଟେନ ଏବଂ ୟୁରୋପର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ । ଲଣ୍ଡନରୁ ଦେଖିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାୟ 92 ପ୍ରତିଶତ ଅଂଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଯିବ । ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆକାଶରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି ହେବ ।
ମୋର ସୌଭାଗ୍ୟ ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଲଣ୍ଡନରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି । ତେଣୁ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣାକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମୋତେ ମିଳିବ । ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭବ ହେବ ବୋଲି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ କ’ଣ ?
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସେତେବେଳେ ଘଟେ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ଆଂଶିକ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଢାଙ୍କି ଦିଏ । ଏହି ଘଟଣା କେବଳ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ସମ୍ଭବ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ ନାହିଁ । କାରଣ ଚନ୍ଦ୍ରର କକ୍ଷପଥ ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥ ସହ ସାମାନ୍ୟ କୋଣ କରି ରହିଛି ।
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥିବୀ ପ୍ରାୟ ଏକ ସିଧାରେଖାରେ ଆସନ୍ତି ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଘଟୁଥିବା ଏକ ଘଟଣା ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣର ପ୍ରକାର:
ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।
୧ . ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ।
୨ . ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ।
୩ . ବଳୟାକାର ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ।
୪ . ମିଶ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ।
୧୨ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬ ରେ ଲଣ୍ଡନରେ ଯେଉଁ ଗ୍ରହଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ତାହା ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆବରଣର ପରିମାଣ ବହୁତ ଅଧିକ ହେବ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଆବୃତ ହୋଇଯିବାରୁ ଆଲୋକର ପରିମାଣ ଲକ୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ କମିଯିବ ।
ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ, ମିଶର, ଚୀନ, ଗ୍ରୀସ ଓ ମାୟା ସଭ୍ୟତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ସେତେବେଳେ ବିଜ୍ଞାନର ଯଥେଷ୍ଟ ବିକାଶ ହୋଇନଥିବାରୁ ଅନେକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ସଙ୍କେତ ବା ଅଲୌକିକ ଘଟଣା ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ ।
ଚୀନରେ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଏକ ବିଶାଳ ଅଜଗର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରୁଛି । ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଢୋଲ ବଜାଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ରାହୁ ଓ କେତୁଙ୍କ କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରହଣର ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ପରି ମହାନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣର ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହା ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଦାହରଣ ।
ଲଣ୍ଡନରେ ଗ୍ରହଣର ସମୟ :
ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଲଣ୍ଡନରେ ଗ୍ରହଣର ସମୟ ପ୍ରାୟ ନିମ୍ନରୂପ ହେବ ।
ଗ୍ରହଣ ଆରମ୍ଭ — ସନ୍ଧ୍ୟା ୬ଟା ୧୭ ମିନିଟ ।
ସର୍ବାଧିକ ଗ୍ରହଣ — ସନ୍ଧ୍ୟା ୭ଟା ୧୩ ମିନିଟ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆବୃତ — ପ୍ରାୟ ୯୧ ରୁ ୯୨ ପ୍ରତିଶତ ।
ଗ୍ରହଣ ସମାପ୍ତ — ସନ୍ଧ୍ୟା ୮ଟା ୦୬ ମିନିଟ ।
ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଆକାଶରେ ବହୁତ ତଳକୁ ଆସିଯିବ । ତେଣୁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ସେଠାରେ ଠିଆ ହୋଇ ଏହି ଗ୍ରହଣକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ।
ଗ୍ରହଣ ଦେଖିବାର ସତର୍କତା :
ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମି ଆଖିର ରେଟିନାକୁ ସ୍ଥାୟୀ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ ।
ଏଥିପାଇଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ସୋଲାର ଇକ୍ଲିପ୍ସ ଚଷମା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସାଧାରଣ କଳା ଚଷମା କିମ୍ବା ଧୂଆଁ ଲାଗିଥିବା କାଚ ଏଥିପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ ।
ଲଣ୍ଡନରେ ମୋର ପ୍ରତୀକ୍ଷା :
ଜୀବନରେ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଛି । ଭାରତରେ ରହିବା ସମୟରେ କେତେକ ଗ୍ରହଣ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଇଛି । କିନ୍ତୁ ଏଥର ବ୍ରିଟେନର ରାଜଧାନୀ ଲଣ୍ଡନରେ ରହି ଏହି ବିରଳ ଗ୍ରହଣକୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞତା ହେବ ।
ମୁଁ ମୋର ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରିବି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ ସମାପ୍ତି ପରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବାର ସଙ୍କଳ୍ପ ରଖିଛି । ଏହା ମୋର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆସ୍ଥାର ବିଷୟ । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଥା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସେଥିପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
( କ୍ରମଶଃ — ଭାଗ – ୨ ରେ ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ, ରାହୁ–କେତୁ, ଉପବାସ, ଦାନ, ମହାଭାରତରେ ଜୟଦ୍ରଥ ବଧ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯିବ । )
