ମହାଭାରତ ଗଦ୍ୟରେ – ଭାଗ ୬୭
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଏକ କରୁଣ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର କାହାଣୀ
ଲେଖକ – ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
ନଳଙ୍କ ପୁନରାଗମନ — ପୁଷ୍କରଙ୍କ ସହ ଶେଷ ପାଶା ଖେଳ
ନଳ ଓ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପୁନର୍ମିଳନ ପରେ ବିଦର୍ଭର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାର ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହୋଇଥିଲା ।
ଯେଉଁ ଦମୟନ୍ତୀ ବର୍ଷର ପର ବର୍ଷ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ଦୁଃଖ, ଅପମାନ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ସହିଥିଲେ, ସେ ଶେଷରେ ନିଜ ନଳଙ୍କୁ ଫେରିପାଇଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଏହି ଆନନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ନଳଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବାରମ୍ବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା ।
ସେ ଥିଲେ ନିଷଧର ରାଜା ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରାଜ୍ୟ ନଥିଲା ।
ସିଂହାସନ ନଥିଲା ।
ରାଜମୁକୁଟ ନଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଏବେ ତାଙ୍କ ନିଜ ହାତରେ ନଥିଲା ।
ନିଷଧର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପୁଷ୍କର ।
ନଳ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିରବ ରହିଲେ ।
ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ମନର କଥା ବୁଝିପାରୁଥିଲେ ।
ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ—
“ମହାରାଜ, ଆପଣ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ କାହିଁକି ?”
ନଳ ଦୂର ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ କହିଲେ,
“ଦମୟନ୍ତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଇଛି । ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ମୋ ଜୀବନରେ ଆଉ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ଋଣ ଅଛି ।”
“କାହା ପ୍ରତି ?”
“ମୋ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ।”
ଦମୟନ୍ତୀ ନିରବ ହୋଇଗଲେ ।
ନଳ କହିଲେ,
“ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ମୋତେ ନିଜ ରାଜା ବୋଲି ମାନିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ସୁଖରେ ସୁଖୀ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏପରି ଛାଡ଼ି ଦେଇ କିପରି ଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରିବି ?”
ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ ।
“ତେବେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ ।”
ନଳ ତାଙ୍କ ଆଖିକୁ ଚାହିଁଲେ ।
“କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ଅଛି । ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ ।”
ଦମୟନ୍ତୀ ହସି କହିଲେ,
“ସେନା ହାରିଯାଇପାରେ, ଧନ ହରାଇପାରେ, ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ସତ୍ୟକୁ ପୁଣି ପାଇଛି, ତାଙ୍କୁ କିଏ ପରାଜିତ କରିପାରିବ ?”
ନଳଙ୍କ ଆଖିରେ ଏଥର ଦୃଢ଼ତା ଦେଖାଗଲା ।
⸻
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ବିଦ୍ୟା
ନଳ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରାଜୟ ପାଶା ଖେଳରୁ ଆସିଥିଲା ।
ସେହି ପାଶା ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲା ।
ଧନ ଛଡ଼ାଇ ନେଇଥିଲା ।
ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଦମୟନ୍ତୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ଖେଳ ଦେଖନ୍ତୁ—
ଯେଉଁ ବିଦ୍ୟା ଏକଦିନ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲା, ସେହି ବିଦ୍ୟାର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ସେ ଏବେ ଜାଣିଥିଲେ ।
ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହ ରହିବା ସମୟରେ ନଳ ଅକ୍ଷବିଦ୍ୟାର ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ।
ଅନ୍ୟପଟେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ନଳଙ୍କଠାରୁ ଅଶ୍ୱବିଦ୍ୟାର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜାଣିଥିଲେ ।
ସେହି ଦିନର ଜ୍ଞାନ ବିନିମୟ ଏବେ ନଳଙ୍କ ଜୀବନରେ ନୂଆ ଅର୍ଥ ନେଇଥିଲା ।
ନଳ ମନେ ମନେ କହିଲେ—
“ମୁଁ ଆଉ ସେହି ପୁରୁଣା ନଳ ନୁହେଁ ।”
“ଯେଉଁ ନଳ ଅଜ୍ଞତାରେ ପାଶା ଖେଳିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜ ଭୁଲରୁ ଶିଖିଛନ୍ତି ।”
“ଯେଉଁ ନଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିଜେ ଗଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।”
⸻
ନିଷଧ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା
କିଛି ଦିନ ପରେ ନଳ ନିଷଧ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ଦମୟନ୍ତୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ।
ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ନଳଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ତାଙ୍କ ଅତୀତ ବାରମ୍ବାର ଭାସିଉଠୁଥିଲା ।
ସେହି ରାଜପ୍ରାସାଦ ।
ସେହି ସିଂହାସନ ।
ସେହି ରାଜସଭା ।
ସେହି ପାଶା ।
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ହାସ୍ୟ ।
ନିଜର ପରାଜୟ ।
ତା’ପରେ ଅରଣ୍ୟ ।
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ।
ନିଜର ଅପରାଧବୋଧ ।
ଏବଂ ପୁଣି—
ବାହୁକର ଜୀବନ ।
ଏହି ସବୁ ସ୍ମୃତି ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ଦମୟନ୍ତୀ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନରେ ଅତୀତର ଭାର ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ସେ କହିଲେ—
“ଅତୀତକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଦାସ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ ।”
ନଳ ମୃଦୁ ହସିଲେ ।
“ତୁମେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ, ଦମୟନ୍ତୀ ।”
ନିଷଧର ରାଜଧାନୀରେ ଖବର
ନଳ ନିଷଧ ଦିଗରେ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଖବର ଶେଷରେ ପୁଷ୍କରଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ।
ପୁଷ୍କର ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
“ନଳ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ?”
ସଭାସଦ କହିଲେ,
“ହଁ ମହାରାଜ । ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି ।”
ପୁଷ୍କର କିଛି ସମୟ ନିରବ ରହିଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ପୁରୁଣା ସ୍ମୃତି ଜାଗିଉଠିଲା ।
ସେହି ଦିନ—
ଯେଉଁ ଦିନ ନଳ ପାଶାରେ ସବୁକିଛି ହରାଇଥିଲେ ।
ସେହି ଦିନ—
ଯେଉଁ ଦିନ ପୁଷ୍କର ନିଷଧର ରାଜା ହୋଇଥିଲେ ।
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟିଲା ।
“ତେବେ ନଳ ପୁଣି ପାଶା ଖେଳିବାକୁ ଆସନ୍ତୁ ।”
ସଭାସଦମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ପୁଷ୍କର କହିଲେ,
“ଯଦି ସେ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ପାଶାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଉ ।”
କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କର ଜାଣୁନଥିଲେ—
ଏଥର ପାଶା ଖେଳିବାକୁ ଆସୁଥିବା ନଳ ସେହି ପୁରୁଣା ନଳ ନୁହେଁ ।
⸻
ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ
ନଳ ନିଷଧର ରାଜସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସଭାରେ ନିରବତା ।
ପୁଷ୍କର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ ।
ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଆଖି ଏକାଅନ୍ୟକୁ ଚାହିଁଲା ।
ଏକ ସମୟରେ ସେମାନେ ଭାଇ ଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ପାଶାର ଖେଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁତାର ଦେୱାଲ ତିଆରି କରିଦେଇଥିଲା ।
ପୁଷ୍କର ହସି କହିଲେ,
“ଆସ ନଳ । ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ଦେଖା ହେଲା ।”
ନଳ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ,
“ହଁ, ପୁଷ୍କର । ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ।”
“ତୁମେ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଛ ?”
“ହଁ ।”
“ତେବେ ତୁମେ ଜାଣ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୁଁ ପାଶାରେ ଜିତିଥିଲି ।”
ନଳ କହିଲେ,
“ମୁଁ ଜାଣେ ।”
“ତେବେ ପୁଣି ପାଶା ଖେଳିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ ।”
ନଳ କିଛି ସମୟ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ ।
ତା’ପରେ ଧୀରେ କହିଲେ—
“ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।”
⸻
ପାଶାର ମଣ୍ଡପ
ବିଶାଳ ରାଜସଭାରେ ପାଶା ଖେଳ ପାଇଁ ମଣ୍ଡପ ସଜାଗଲା ।
ସଭାସଦମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।
ଅନେକଙ୍କ ମନରେ ପୁରୁଣା ଭୟ ଫେରିଆସିଲା ।
“ପୁଣି କି ନଳ ସବୁକିଛି ହରାଇବେ ?”
କେହି କହିଲେ,
“ଭାଗ୍ୟ ପୁଣି କି ସେହି ଖେଳ ଖେଳିବ ?”
ଦମୟନ୍ତୀ ଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇ ସବୁ ଦେଖୁଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ଏଥର ଭୟ ନଥିଲା ।
କାରଣ ସେ ଜାଣୁଥିଲେ—
ତାଙ୍କ ନଳ ଏବେ ନିଜକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି ।
⸻
ପାଶା ପଡ଼ିଲା
ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ପ୍ରଥମ ପାଶା ପଡ଼ିଲା ।
ସଭା ନିରବ ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଶା ପଡ଼ିଲା ।
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ।
କିନ୍ତୁ ନଳ ଶାନ୍ତ ।
ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଏଥର ନାହିଁ ଭୟ ।
ନାହିଁ ଅତିରିକ୍ତ ଲୋଭ ।
ନାହିଁ ଅନ୍ଧ ଆସକ୍ତି ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ପାଶାର ଚାଳ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ ସଂଖ୍ୟାର ରହସ୍ୟ ।
ସେ ଜାଣୁଥିଲେ କେବେ ବିପଦ ଆସେ ।
ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା—
ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଶିଖିଥିଲେ ।
ଖେଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା ।
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ନଳଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ପାଶାର ଫଳ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ସଭାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ।
⸻
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଭୟ
ପୁଷ୍କର ନଳଙ୍କୁ ଚାହିଁ କହିଲେ,
“ତୁମେ ଏହି ବିଦ୍ୟା କେଉଁଠାରୁ ଶିଖିଲ ?”
ନଳ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ,
“ଯେଉଁ ଜୀବନ ମୋତେ ହରାଇଥିଲା, ସେହି ଜୀବନ ମୋତେ ଶିଖାଇଛି ।”
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ମୁହଁ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଗଲା ।
ଶେଷରେ ଶେଷ ପାଶା ପଡ଼ିଲା ।
ସଭାରେ ନିରବତା ।
ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା ।
ନଳ ବିଜୟୀ ।
ନିଷଧର ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ନଳଙ୍କ ହାତକୁ ଫେରିଲା ।
⸻
କିନ୍ତୁ ନଳଙ୍କ ବିଜୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ଏବେ ଆସିଲା
ପୁଷ୍କର ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ବସିଥିଲେ ।
ନଳ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
ସଭା ଭାବିଲା—
“ଏବେ ନଳ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଷ୍କରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ ।”
କିନ୍ତୁ ନଳଙ୍କ ମୁହଁରେ କ୍ରୋଧ ନଥିଲା ।
ସେ ଧୀରେ ଉଠି ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ପୁଷ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ ନାହିଁ ।
ନଳ କହିଲେ,
“ଭାଇ, ଉଠ ।”
ପୁଷ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁଲେ ।
“ତୁମେ ମୋତେ ଦଣ୍ଡ ଦେବ ନାହିଁ ?”
ନଳ କହିଲେ,
“ମୋତେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ମିଳିଛି, ମୁଁ ଚାହେଁନି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କର ।”
“କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲି ।”
“ହଁ ।”
“ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିଥିଲି ।”
“ହଁ ।”
“ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି କ୍ଷମା କରୁଛ ?”
ନଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—
“କାରଣ ମୁଁ ପୁଣି ନଳ ହୋଇଛି ।”
ସଭାରେ ନିରବତା ।
ନଳ ପୁଣି କହିଲେ,
“ମୋର ପରାଜୟ ମୋତେ ଅପମାନିତ କରିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେହି ପରାଜୟ ମୋତେ ଶିଖାଇଛି । ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ଦୁଃଖରେ ପକାଇଦିଏ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ଶିକ୍ଷାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବି ।”
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା ।
ସେ ଉଠି ନଳଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
“ଭାଇ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର ।”
ନଳ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
ନିଷଧରେ ପୁଣି ରାଜା ନଳ
ନଳ ପୁଣି ନିଷଧର ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଏଥର ସେହି ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ମଣିଷ ପୁରୁଣା ନଳ ନୁହେଁ ।
ସେ ଅଧିକ ଅନୁଭବୀ ।
ଅଧିକ ନମ୍ର ।
ଅଧିକ ଦୟାଳୁ ।
ଏବଂ ଜୀବନର ଦୁଃଖକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଥିବା ଜଣେ ରାଜା ।
ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ।
ରାଜଧାନୀର ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାସ୍ତାକୁ ବାହାରିଲେ ।
ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ନିଜ ରାଜା ଫେରିଆସିଥିଲେ ।
କେହି ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ ।
କେହି ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ ।
କେହି ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ନେଇ କହିଲେ—
“ଆମ ରାଜା ଫେରିଆସିଛନ୍ତି ।”
ନଳ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ ।
ତାଙ୍କ ଆଖି ମଧ୍ୟ ଭିଜିଗଲା ।
ସେ ବୁଝିଲେ—
ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି କେବଳ ସିଂହାସନ ନୁହେଁ ।
ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ।
⸻
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ନିରବ ହସ
ରାଜପ୍ରାସାଦର ଉଚ୍ଚ ଛାତ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇ ଦମୟନ୍ତୀ ନିଷଧର ନଗରୀକୁ ଚାହିଁଲେ ।
କେତେ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା ସେହି ଯାତ୍ରା !
ଏକଦିନ ସେ ରାଜରାଣୀ ଥିଲେ ।
ତା’ପରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକୀ ନାରୀ ।
ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ଦେଶଦେଶାନ୍ତର ଘୁରିଥିଲେ ।
ଆଜି ସେ ପୁଣି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ରାଣୀ ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇବା ନୁହେଁ ।
ତାଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ ଥିଲା—ନଳଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇବା ।
ସେ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ ।
ତାଙ୍କ ମନରେ ଅରଣ୍ୟର ସେହି ଅନ୍ଧକାର ରାତି ଭାସିଉଠିଲା ।
ତାଙ୍କ ମନେ ପଡ଼ିଲା—
ସେହି ଏକାକୀପଣ ।
ସେହି ଭୟ ।
ସେହି ଅଶ୍ରୁ ।
ଏବଂ ଆଜି—
ସେହି ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଓଠରେ ଏକ ଛୋଟ ହସ ଫୁଟିଲା ।
ଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଗଢ଼ିଥିଲା ।
⸻
ନଳଙ୍କ ଶେଷ ଶିକ୍ଷା
ରାତିରେ ନଳ ଏକାକୀ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଉଦ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ ।
ଆକାଶରେ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରା ।
ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଚାହିଁଲେ ।
ସେ ବୁଝିଲେ—
ମଣିଷ କେବେ କେବେ ନିଜର ଶତ୍ରୁ ନିଜେ ହୋଇଯାଏ ।
ଲୋଭ, ଅହଂକାର, ଅସଂଯମ ଓ ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଣିଷକୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଏ ।
କିନ୍ତୁ ଏକ ଭୁଲ ମଣିଷର ସମଗ୍ର ଜୀବନକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ ।
ଯଦି ସେ ନିଜ ଭୁଲକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ,
ଯଦି ସେ ଶିଖେ,
ଯଦି ସେ ପୁଣି ଉଠିବାକୁ ସାହସ କରେ,
ତେବେ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇପାରେ ।
ନଳ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ମନେ ମନେ କହିଲେ—
“ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜୟ ନିଷଧର ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ।”
“ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜୟ ହେଉଛି—ମୁଁ ନିଜକୁ ପୁଣି ଖୋଜିପାଇଛି ।”
ଦୂରରୁ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପାଦଚାରଣର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା ।
ନଳ ଫେରି ଚାହିଁଲେ ।
ଦମୟନ୍ତୀ ହସୁଥିଲେ ।
ଦୁହେଁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
କାରଣ କେତେକ ପ୍ରେମକାହାଣୀରେ ଶବ୍ଦର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ ।
ଦୁଇଟି ଆଖି ହିଁ ସମଗ୍ର କାହାଣୀ କହିଦିଏ ।
ଭାଗ ୬୭ର ଉପସଂହାର
ନଳ ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇଲେ ।
ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇଲେ ।
ପୁଷ୍କର ନିଜ ଭୁଲ ବୁଝିଲେ ।
ଏବଂ ନିଷଧର ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇଲେ ।
କିନ୍ତୁ ନଳଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଆମକୁ ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ—
“ପରାଜୟ ମଣିଷର ଶେଷ ନୁହେଁ । କେବେ କେବେ ପରାଜୟ ହିଁ ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭ ।”
ନଳ ଏକଦିନ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ହାରର ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜକୁ ପାଇଥିଲେ ।
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲା ।
ଏବଂ ଏବେ ନିଷଧର ମାଟିରେ ପୁଣି ନଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।
କିନ୍ତୁ ମହାଭାରତର ବିଶାଳ କାହାଣୀରେ ଆଉ ଅନେକ ଅନ୍ଧକାର, ଆଲୋକ, ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ପ୍ରେମ, ବିଶ୍ୱାସଘାତ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲା ।
“ମହାଭାରତର କାହାଣୀ ଯେତେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ମଣିଷର ହୃଦୟର ଗଭୀରତା ସେତେ ଅଧିକ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।”
(ଭାଗ ୬୮ରେ ଜାରି ରହିବ …)