ଭାଙ୍ଗ ଓ ମଦ୍ୟ : ବୈଜ୍ଞାନିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏକ ସମୀକ୍ଷ !
ଲେଖକ: ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର IRS ( retired)
Chapter:1
ସାରାଂଶ
ଭାଙ୍ଗ ଏବଂ ମଦ୍ୟ (ଆଲକୋହଲ) ଉଭୟ ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥ। ଉଭୟର ପ୍ରଭାବ, କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ପରିଣାମ, ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ମଦ୍ୟପାନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାଙ୍ଗ, ଯାହା Cannabis sativa ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ର ଓ କୋମଳ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ପୁରାତନ ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗ ଓ ମଦ୍ୟର ବୈଜ୍ଞାନିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ, ମସ୍ତିଷ୍କ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି, ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭବିଷ୍ୟତ ନୀତି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ଭୂମିକା
ମନୁଷ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପାନୀୟର ବ୍ୟବହାର ଚାଲିଆସିଛି। ସେଥିରେ ଭାଙ୍ଗ ଏବଂ ମଦ୍ୟ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ମନୋସକ୍ରିୟ ପଦାର୍ଥ। ଉଭୟ ମନୁଷ୍ୟର ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ଗଠନ, ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ, ଶରୀର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପରିଣାମ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭିନ୍ନ।
ମଦ୍ୟପାନ ଆଜି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ଯକୃତ ରୋଗ, ହୃଦରୋଗ, କର୍କଟ, ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା, ପାରିବାରିକ ହିଂସା ଏବଂ ମାନସିକ ସମସ୍ୟାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ। ଏହାର ବିପରୀତରେ ଭାଙ୍ଗ ଭାରତରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧାର୍ମିକ ଆଚାର, ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି।
ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଭାଙ୍ଗର ସମ୍ପର୍କ ପୁରାଣ ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ହୋଲି, ମହାଶିବରାତ୍ରି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବରେ ଭାଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତର ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଭାରତର ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର—ଯଥା ମଥୁରା, ବୃନ୍ଦାବନ, ବାରାଣସୀ, ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଏବଂ କେତେକ ଶୈବ ପୀଠରେ—ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଭାଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରାରେ ଭାଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାରର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ପୁରୀରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗ ସେବନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେତେକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ବିଷୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି, ଯଦିଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରଚଳନ ସ୍ଥାନଭେଦେ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ସେସବୁ ସରକାରୀ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ନିୟମର ଅଂଶ ନୁହେଁ।
ଆଜିର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯୁଗରେ ଭାଙ୍ଗ ଓ ମଦ୍ୟକୁ କେବଳ ପରମ୍ପରା କିମ୍ବା ଭାବନା ଆଧାରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବ ଆଧାରରେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
(କ୍ରମଶଃ—ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ “ମଦ୍ୟ ମାନବ ଶରୀର ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ” ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ରହିବ।)
:::