ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ (ୟୁକେ)ର ପଶୁଜଗତ: ବିବିଧତା, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଲେଖକ: ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
ପରିଚୟ
ଇଂଲଣ୍ଡ, ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ୱେଲ୍ସ ଓ ଉତ୍ତର ଆୟରଲ୍ୟାଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ (United Kingdom ବା UK) ତାହାର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତ ଓ ଜନବହୁଳ ଦେଶ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ, ଘାସଭୂମି, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ, ପାହାଡ଼, ଉପକୂଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ପରିବେଶକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସବୁ ପରିବେଶରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ, ଉଭୟଚର, ମାଛ ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରନ୍ତି।
ଭାରତ ପରି ଉଷ୍ଣମଣ୍ଡଳୀୟ ଦେଶରେ ଥିବା ବାଘ, ସିଂହ, ହାତୀ କିମ୍ବା ବଣୁଆ ମାଙ୍କଡ଼ ପରି ପ୍ରାଣୀ ୟୁକେରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଚିଡ଼ିଆଖାନା, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ହରିଣ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭାରତର କେତେକ ମାଙ୍କଡ଼ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଦେଶୀ ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଭୌଗୋଳିକ ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ
ୟୁକେର ଜଳବାୟୁ ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ। ବର୍ଷସାରା ମଧ୍ୟମ ବର୍ଷା ହୁଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁ ତୁଳନାମୂଳକ ମୃଦୁ। ଏହି ଜଳବାୟୁ ଜଙ୍ଗଲ, ଘାସଭୂମି, ଜଳାଶୟ ଓ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କରିଛି।
ୟୁକେର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ
ୟୁକେରେ ପ୍ରାୟ ୭୦ ପ୍ରଜାତିର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
୧. ଲାଲ ହରିଣ (Red Deer)
ଏହା ବ୍ରିଟେନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ଥଳଚର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ। ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ।
୨. ରୋ ହରିଣ (Roe Deer)
ଏହା ଛୋଟ ଆକାରର ହରିଣ। ଜଙ୍ଗଲ ଓ କୃଷି ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରେ।
୩. ଫ୍ୟାଲୋ ହରିଣ (Fallow Deer)
ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ୟୁକେକୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଏହି ହରିଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦକ୍ଷିଣ ଇଂଲଣ୍ଡର ବହୁ ପାର୍କ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖାଯାଏ।
୪. ହରିଣ ଉଦ୍ୟାନ (Deer Parks)
ୟୁକେରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହରିଣ ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ହରିଣ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ—
- ଲାଲ ହରିଣ
- ଫ୍ୟାଲୋ ହରିଣ
- ରୋ ହରିଣ
- ସିକା ହରିଣ
- ମୁଣ୍ଟଜାକ୍ ହରିଣ
ଏହି ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକରେ ହରିଣମାନେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
୫. ଲାଲ କୋକିଶିଆଳ (Red Fox)
ଲାଲ କୋକିଶିଆଳ ୟୁକେର ସବୁଠାରୁ ଅନୁକୂଳନକ୍ଷମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଲଣ୍ଡନ ସହରରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଯାଏ।
୬. ୟୁରୋପୀୟ ବ୍ୟାଜର (European Badger)
ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମାଟି ତଳେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ କରି ରହେ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାତିରେ ବାହାରକୁ ଆସେ।
୭. ହେଜହଗ୍ (Hedgehog)
କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ ଏହି ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ବ୍ରିଟେନର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ। ବାସସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା ଓ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ଏହାର ସଂଖ୍ୟା କମୁଛି।
୮. ଧୂସର ଓ ଲାଲ ଗୁଣ୍ଡୁଚି
ଧୂସର ଗୁଣ୍ଡୁଚି ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରୁ ଆସିଥିଲା। ଦେଶୀ ଲାଲ ଗୁଣ୍ଡୁଚି ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାୟ ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ସୀମିତ ରହିଯାଇଛି।
୯. ଓଟର (Otter)
ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଓଟର ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ପୁଣିଥରେ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
୧୦. ବାଦୁଡ଼ି
ୟୁକେରେ ୧୮ ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିଛି।
ବିଦେଶୀ ଓ ପରିଚିତ ପ୍ରାଣୀ
ୟୁକେରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ମାଙ୍କଡ଼ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଓ ଏସିଆର କେତେକ ମାଙ୍କଡ଼ ପ୍ରଜାତି ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟାନରେ ରଖାଯାଇଛି।
ସେହିପରି ଭାରତୀୟ ରିଙ୍ଗ୍-ନେକ୍ଡ ପାରାକିଟ୍ (Indian Ring-necked Parakeet), ଆଲେକ୍ସାଣ୍ଡ୍ରିନ୍ ପାରାକିଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ରିଙ୍ଗ୍-ନେକ୍ଡ ପାରାକିଟ୍ ଲଣ୍ଡନର କେତେକ ପାର୍କ ଓ ବଗିଚାରେ ବଣୁଆ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ
ୟୁକେର ସମୁଦ୍ରରେ—
- ସିଲ୍
- ଡଲଫିନ୍
- ପର୍ପଏଜ୍
- ତିମି
- କେବେ କେବେ ଅର୍କା (କିଲର୍ ହ୍ୱେଲ୍)
ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
ସରୀସୃପ
ୟୁକେରେ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ସରୀସୃପ ରହିଛନ୍ତି—
- ଘାସ ସାପ
- ଆଡର (ଏକମାତ୍ର ବିଷଧର ସାପ)
- ସ୍ମୁଥ୍ ସାପ
- ସାଧାରଣ ଟିକଟିକି
- ସ୍ୟାଣ୍ଡ ଟିକଟିକି
ଉଭୟଚର
ସାଧାରଣ ବେଙ୍ଗ, ଭେକ ଓ ନ୍ୟୁଟ୍ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳାଶୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ମଧୁର ଜଳର ମାଛ
ସାଲମନ୍, ଟ୍ରାଉଟ୍, ପାଇକ୍, କାର୍ପ, ପର୍ଚ୍ଚ ଓ ଇଲ୍ ୟୁକେର ପ୍ରମୁଖ ମାଛ।
ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ
ୟୁକେର କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନରେ—
- ଗାଈ
- ମେଣ୍ଢା
- ଘୁଷୁରି
- ଘୋଡ଼ା
- ଛେଳି
- କୁକୁଡ଼ା ଆଦିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି।
ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ପ୍ରାଣୀ
ୟୁକେର ୧୫ଟି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ହରିଣ, ଓଟର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଓ ଛୋଟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରତି ବିପଦ
- ସହରୀକରଣ
- ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସ
- ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ
- ପ୍ରଦୂଷଣ
- ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟ
- ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣା
- ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ପ୍ରଜାତି
ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ
ୟୁକେରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କଠୋର ଆଇନ ରହିଛି। ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥାନର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଜନସଚେତନତା ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରଜାତିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଛି।
ମଣିଷ ଓ ପଶୁଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ
ବ୍ରିଟେନର ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ପାର୍କରେ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା, ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ କରିବା ଓ ଚିଡ଼ିଆଖାନା ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ।
ଭାରତ ସହ ତୁଳନା
ଭାରତରେ ବାଘ, ସିଂହ, ହାତୀ, ଗଣ୍ଡା, ଚିତାବାଘ ଓ ବଣୁଆ ମାଙ୍କଡ଼ ସହ ବିଶାଳ ଜୈବ ବିବିଧତା ରହିଛି। ୟୁକେରେ ବଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ କମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ପରିଚାଳନାରେ ଏହା ବିଶ୍ୱର ଅଗ୍ରଣୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ଉପସଂହାର
ୟୁକେର ପଶୁଜଗତ ଦେଶର ପ୍ରାକୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ। ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଲାଲ ହରିଣ, ଲଣ୍ଡନର କୋକିଶିଆଳ, ସମୁଦ୍ରର ସିଲ୍ ଓ ଡଲଫିନ୍, ଏବଂ ପାର୍କରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାରତୀୟ ଟିଆ ପକ୍ଷୀ—ସମସ୍ତେ ମିଶି ୟୁକେର ପ୍ରକୃତିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି।
ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ, ହରିଣ ଉଦ୍ୟାନ, ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଚିଡ଼ିଆଖାନା କେବଳ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉନାହିଁ, ବରଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖୁଛି। ମଣିଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସହାବସ୍ଥାନ ହିଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୃଥିବୀର ଭିତ୍ତି।