ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ – ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ

ଗଦ୍ୟ ମହାଭାରତ ! ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା ଗଦ୍ୟରେ ! ଭାଗ – ୧୪୭ !

ଭାଗ – ୧୪୭ !

୧. ପ୍ରକୃତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ କିଏ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ନ୍ୟାସର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ବୁଝାଇଲେ । ସେ କହିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳ ଉପରେ ନିଜର ଅଧିକାର ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଯୋଗୀ । କେବଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଦି ଧାର୍ମିକ କର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେବା ବା ସଂସାରର କାମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଦ୍ୱାରା କେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ । ମନରୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଫଳର ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ନ୍ୟାସ ।

୧. କର୍ମ ଓ ଯୋଗ ପରସ୍ପରର ସହାୟକ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆହୁରି ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଯୋଗର ଅର୍ଥ କର୍ମରୁ ପଳାୟନ କରିବା ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରେ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ପାଇଁ ଲୋଭ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଯୋଗର ପଥରେ ଆଗେଇଯାଏ । ତେଣୁ କର୍ମ ଓ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ନାହିଁ । ଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଇଥିବା ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା ଆଣିଥାଏ ।

୧. କେବଳ ବାହ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ଯୋଗ ନୁହେଁ !

ମଣିଷ ଭାବିପାରେ ଯେ ସଂସାରର ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ତା’ର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବ । କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ମନରେ ଯଦି କାମନା, ଲୋଭ ଓ ଫଳ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ, ତେବେ ବାହାରୁ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଯୋଗ ସାଧନା ହୁଏ ନାହିଁ । ମନର ଇଚ୍ଛାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଓ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ହିଁ ଯୋଗର ମୂଳ ଆଧାର ।

୧. ଯୋଗସାଧନାର ପ୍ରଥମ ପାହାଚ ହେଉଛି କର୍ମ !

ଯେଉଁ ମଣିଷ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁ, ତା’ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ । ସେ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଶିଖିବା ଦରକାର । ଅନ୍ୟାୟ ନକରିବା, ମିଥ୍ୟା ନକହିବା, ଅନ୍ୟର ଅଧିକାର ନଛଡ଼ାଇବା ଏବଂ ନିଜ କାମରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ମନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।

୧. ଉଚ୍ଚ ଯୋଗାବସ୍ଥାରେ ମନର ସ୍ଥିରତା !

ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଯୋଗସାଧନାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ତା’ର ମନ ବାହାର ଜିନିଷ ଓ କର୍ମଫଳ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆସକ୍ତ ରହେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ମନକୁ ଲାଭ, କ୍ଷତି, ପ୍ରଶଂସା ଓ ନିନ୍ଦାରେ ବାନ୍ଧି ରଖେ ନାହିଁ । ତା’ର ଚିନ୍ତାଧାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୁଏ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା କମିଯାଏ ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବାର ଯୋଗ୍ୟତା ବଢ଼େ ।

୧. ମଣିଷ ନିଜେ ନିଜର ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ !

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବେ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ବୁଝାଇଲେ । ମଣିଷ ନିଜର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର । ନିଜର ମନକୁ ଭଲ ଚିନ୍ତା, ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ଆଡ଼କୁ ନେବା ହେଉଛି ନିଜର ଉଦ୍ଧାର । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ମନର ଦୁର୍ବଳତା, ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ ମଣିଷ ନିଜର ଅବନତି ନିଜେ ଡାକିଆଣେ । ତେଣୁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଭଲ ଦିଗରେ ଗଢ଼ିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଜ ଉପରେ ରହିଛି ।

୧. ମନ ହୋଇପାରେ ମଣିଷର ବନ୍ଧୁ !

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ, ତା’ର ମନ ତାକୁ ସଠିକ୍ ପଥ ଦେଖାଏ । ମନ ତାକୁ ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ, ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିବାକୁ ଶିଖାଏ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ନିୟୋଜିତ କରେ । ଏପରି ମନ ମଣିଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ । ତା’ର ଜୀବନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ବଢ଼ିଥାଏ । ସେ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଜୟ କରି ଉନ୍ନତ ଜୀବନ ଗଢ଼ିପାରେ ।

୧. ମନ ହୋଇପାରେ ମଣିଷର ଶତ୍ରୁ !

କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ମନ ତା’କୁ ଭୁଲ୍ ପଥରେ ନେଇଯାଏ । ଲୋଭ ତାକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, କ୍ରୋଧ ତା’ର ବିବେକ ନଷ୍ଟ କରେ ଏବଂ ଅହଂକାର ତାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା କରିଦିଏ । ଏହିପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ ମଣିଷର ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ମନକୁ ଦମନ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିବେକ ଓ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଠିକ୍ ଦିଗରେ ଚଳାଇବା ଆବଶ୍ୟକ ।

୧. ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା – ମନକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଯୋଗୀର ଅବସ୍ଥା !

ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବୁଝାଇବେ ଯେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ମନକୁ ଜୟ କରିଛି, ସେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା, ମାନ ଓ ଅପମାନ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ନିଜର ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା ହରାଏ ନାହିଁ । ସେ ସୁନା, ପଥର ଓ ମାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ଲାଭ କରେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ବ୍ୟବହାରିକ ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ; ବରଂ ମନରେ ଲୋଭ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି ନରଖିବା । ଏହି ଶିକ୍ଷା ଧ୍ୟାନଯୋଗର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଚକୁ ନେଇଯିବ ।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *