ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ, ମହିଷାସୁର ବଧ ଏବଂ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ!

ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ସାରଳା ଦାସୀୟ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ!

ଭାଗ – ୯ : ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ, ମହିଷାସୁର ବଧ ଏବଂ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ!

By Lokanath Mishra:

ମାଆ ଦୁର୍ଗା କିଏ, ମାଆ ଶକ୍ତି କିଏ!
ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ମାଆ ଶକ୍ତି କ’ଣ ଦୁଇଜଣ ଅଲଗା ଦେବୀ? ମହିଷାସୁରକୁ ଯେଉଁ ଦେବୀ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେ କିଏ? ଆମେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କାହିଁକି ପାଳନ କରୁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ବୁଝିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ମାଆ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପୁରାଣରେ ମାଆ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଜଗତର ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଶକ୍ତି । ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ତାହାର ପରିଚାଳନା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅଧର୍ମର ବିନାଶ ପଛରେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାକୁ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ । ସେହି ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କର ଅନେକ ରୂପ ରହିଛି । କେତେବେଳେ ସେ ଦୁର୍ଗା, କେତେବେଳେ କାଳୀ, କେତେବେଳେ ପାର୍ବତୀ, ଆଉ କେତେ ବେଳେ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ବା ଅନ୍ୟ ଦେବୀରୂପରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ଏହି ନାମ ଓ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ କଥା, ପରମ୍ପରା ଓ ଉପାସନା ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ତେଣୁ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରିଥିବା ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂଳତଃ ଅଲଗା ସତ୍ତାର ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ । ଶାକ୍ତ ଧର୍ମର ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ମାଆ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ମହିମାମୟ ରୂପ ।

ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ!
ମହିଷାସୁର ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଅସୁର ଥିଲା । ସେ ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଥିବା କଥା ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । ସେହି ବରର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନିଜକୁ ଅଜେୟ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଶକ୍ତି ଓ ବର ପାଇବା ପରେ ତାହାର ମନରେ ଅହଂକାର ବଢ଼ିଗଲା । ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଅଧିକାର କଲା । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ପଦ ଓ ଅଧିକାର ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ । ମହିଷାସୁର ଭାବିଲା ଯେ ତାକୁ କେହି ପରାସ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ତାହାର ମନରେ ଏହି ଧାରଣା ଦୃଢ଼ ହୋଇଗଲା ଯେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ଅର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବାର ଅଧିକାର ପାଇବା । କିନ୍ତୁ ଏହା ତାହାର ବଡ଼ ଭୁଲ ଥିଲା । ଶକ୍ତି ତେବେଳେ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଶକ୍ତି ନିଜର ବିନାଶର କାରଣ ହୋଇଥାଏ । ଦେବତାମାନେ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ ।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ!
ସଂସ୍କୃତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଅଂଶ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ମହିଷାସୁର ବଧର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ସେହି କଥା ଅନୁସାରେ, ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାର ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା । ସେହି ଦିବ୍ୟ ତେଜରୁ ଏକ ମହାଶକ୍ତିମୟୀ ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା । ସେହି ଦେବୀ ଥିଲେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ — ଅର୍ଥାତ୍ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରିଥିବା ଦେବୀ । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଶିବଙ୍କଠାରୁ ତ୍ରିଶୂଳ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଠାରୁ ଚକ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଉପହାର ପାଇ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ସିଂହ ତାଙ୍କର ବାହନ ହେଲା । ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି କାହାଣୀରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ତେଜରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାକ୍ତ ଦର୍ଶନରେ ଦେବୀ କେବଳ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଏକ ସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ନୁହନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି କଥାକୁ ଏକାଠି ବୁଝିଲେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମ୍ମିଳିତ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଗତର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଉପାସନା କରାଯାଏ ।

ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ମାଆ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ!
ଆମେ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ମାଆ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲୁ । ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ମାଆ ପାର୍ବତୀ ଓ ମାଆ ଦୁର୍ଗା କ’ଣ ଏକ? ଶାକ୍ତ ଓ ଅନେକ ପୁରାଣ ପରମ୍ପରାରେ ମାଆ ପାର୍ବତୀ ଓ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଏକେ ଦେବୀଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଏ । ପାର୍ବତୀ ରୂପରେ ଦେବୀ ମାତୃସ୍ନେହ, ତପସ୍ୟା, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତିର ପ୍ରତୀକ । ଦୁର୍ଗା ରୂପରେ ସେ ଅନ୍ୟାୟର ବିନାଶ, ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅସୁରଶକ୍ତିର ଦମନ କରନ୍ତି । ଏହାକୁ ଏକ ଉଦାହରଣରେ ବୁଝିବା । ଜଣେ ମାଆ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି । ସନ୍ତାନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ସେ ତାକୁ କୋଳରେ ନେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେହି ସନ୍ତାନ ଉପରେ କେହି ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ମାଆ ତାହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି । ମାଆଙ୍କର ସ୍ନେହ ଓ ତାଙ୍କର ସାହସ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଉଭୟ ତାଙ୍କ ମାତୃତ୍ୱର ଅଂଶ । ସେହିପରି, ଦେବୀଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଓ ଉଗ୍ର ରୂପକୁ ଏକେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାଶ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇପାରେ । ତେଣୁ ମାଆ ପାର୍ବତୀ ଓ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ନେଇ ପରମ୍ପରାରେ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ହେଉଛି ଏକେ ଦେବୀଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ସମ୍ପର୍କ । ତଥାପି ଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ଓ ଉପାସନା ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଣ୍ଣନା ସବୁବେଳେ ସମାନ ନୁହେଁ ।

ମାଆ ଦୁର୍ଗା କିପରି ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କଲେ!
ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ମହିଷାସୁରର ସେନା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଦେବୀଙ୍କ ସିଂହ ଅସୁର ସେନା ଉପରେ ଝାପ ଦେଲା । ଦେବୀ ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ । ଏହି ଖବର ମହିଷାସୁର ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା । ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲା । ଜଣେ ଦେବୀ ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି — ଏହା ସେ ସହିପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲା । ମହିଷାସୁରର ବିଶେଷତା ଥିଲା ତାହାର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଶକ୍ତି । ସେ କେତେବେଳେ ମହିଷ ବା ମଇଁଷି ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲା, କେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲା । ସେ ଭାବିଥିଲା ଯେ ଏହିପରି ରୂପ ବଦଳାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରିବ ।
କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ତାହାର କୌଶଳରେ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ । ସେ ନିଜର ସାହସ, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳରେ ତାହାକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଶେଷରେ ମହିଷାସୁର ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲା । ଦେବୀ ତାକୁ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ବଧ କଲେ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।
ମହିଷାସୁର ବଧ କେବଳ ଜଣେ ଅସୁରର ମୃତ୍ୟୁର କାହାଣୀ ନୁହେଁ । ଏହା ଅହଂକାର ଉପରେ ନମ୍ରତାର, ଅନ୍ୟାୟ ଉପରେ ନ୍ୟାୟର ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ ।

ମହିଷାସୁର ବଧ ଓ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ସମ୍ପର୍କ!
ଏବେ ଆମେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଆସିବା । ମାଆ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କଲେ । ତେବେ ଆମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କାହିଁକି ପାଳନ କରୁ? ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ହେଉଛି ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହିଷାସୁର ବଧ ଏବଂ ଧର୍ମର ବିଜୟ । ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ପର୍ବରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଗତରୁ ଅନ୍ୟାୟ, ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି । ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଧାର୍ମିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା, ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିବା ଏବଂ ମନରେ ଥିବା ଖରାପ ପ୍ରବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବା । କିନ୍ତୁ ଭାରତର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଏକେ ରୀତିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଓଡ଼ିଶା ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସମେତ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ବିଶେଷ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ନବରାତ୍ରି, ଦଶହରା ଓ ବିଜୟାଦଶମୀ ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏହି ପର୍ବରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ, ଷୋଡ଼ଶ ଉପଚାର ବା ଅନ୍ୟ ପୂଜାବିଧି, ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ଆରତି, ଭୋଗ ଓ ପ୍ରସାଦ ଆଦିର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପୂଜାବିଧି ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ । ଏହିପରି ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ । ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରେ, ପରିବାର ଓ ସମାଜରେ ମିଳନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଆମ ସଂସ୍କୃତିକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଏ ।

ତେବେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଶାରଦୀୟ ଋତୁରେ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ!
ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ତିଥି ଓ ଋତୁ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ଶରତ୍ ଋତୁରେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ କାମନା କରନ୍ତି । ରାମାୟଣର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାରେ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଥିବା କଥା ରହିଛି । ଏହାକୁ ଅକାଳ ବୋଧନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି କଥାକୁ ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀଠାରୁ ଅଲଗା ଏକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଭାବରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ । ମହିଷାସୁର ବଧର କାହାଣୀ ଓ ରାବଣ ବଧ ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କ ଦେବୀ ଆରାଧନା — ଉଭୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା । ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ପରମ୍ପରା ଭିନ୍ନ । ତେଣୁ ଗୋଟିଏ କାହାଣୀକୁ ଅନ୍ୟଟିର ଅଂଶ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ ।

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ଆମକୁ କ’ଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ!
ମହିଷାସୁରର କାହାଣୀରୁ ଆମେ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ପାଇପାରିବା । ପ୍ରଥମେ, ଶକ୍ତି ପାଇଲେ ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଧନ, ପଦ, ଜ୍ଞାନ ବା ଅଧିକାର ମିଳିଲେ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦ୍ୱିତୀୟରେ, ଅନ୍ୟାୟ ସାମ୍ନାରେ ଚୁପ୍ ହୋଇ ରହିବା ସବୁବେଳେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ନ୍ୟାୟର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏକତା ଆବଶ୍ୟକ । ତୃତୀୟରେ, ନାରୀଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ କାହାଣୀ ଦେଖାଏ ଯେ ନାରୀ କେବଳ ସ୍ନେହ ଓ ମମତାର ପ୍ରତୀକ ନୁହନ୍ତି; ସେ ସାହସ, ଜ୍ଞାନ, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାର ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ । ଚତୁର୍ଥରେ, ଆମ ମନ ଭିତରେ ଥିବା କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅହଂକାର, ଈର୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦେବାର ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିବା ଦରକାର । ଯଦି ଆମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼ିପାରୁ ନାହୁଁ, ତେବେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ମୂଳ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ ।

ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ ଓ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏକ ଜରୁରୀ କଥା!
ଆମେ ଏଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାରୁ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥର ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଯାହା ମିଳେ! ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯାହା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଅଂଶ ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ସପ୍ତଶତୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ସେଥିରେ ମହିଷାସୁର ବଧର ବିସ୍ତୃତ କାହାଣୀ ରହିଛି । ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ, ଦେବତା ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି, ଅସୁର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମହିଷାସୁର ବଧ ଏହି କାହାଣୀର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଅଛି! ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀ ପୁରାଣ ଓଡ଼ିଆର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଭାଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ବା ବର୍ଣ୍ଣନା ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମୂଳ ପାଠରେ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ରହିଛି ବୋଲି ମୁଁ ଦାବି କରୁନାହିଁ । ମୂଳ ଓଡ଼ିଆ ପାଠ ସହିତ ତୁଳନା ନକରି କୌଣସି ଘଟଣାକୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣନା ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଏହି ଭାଗରେ ମୋର ବ୍ୟାଖ୍ୟା! ମାଆ ଦୁର୍ଗା ଓ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ, ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଧାର୍ମିକ ଅର୍ଥ ଏବଂ ମହିଷାସୁର ବଧରୁ ମିଳୁଥିବା ନୈତିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ସରଳ ଭାଷାରେ ବୁଝାଇବା ଏହି ଭାଗର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପୁରାଣ ପରମ୍ପରା ଆଧାରିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା; ଏହାକୁ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମୂଳ ପାଠରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ଉଦ୍ଧୃତି ବୋଲି ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଶେଷ କଥା!
ମାଆ ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ମୂଳ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ମାଆ ଦୁର୍ଗା ସେହି ଶକ୍ତିଙ୍କର ଏକ ମହିମାମୟ ରୂପ । ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରି ସେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାରର ବିନାଶର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଆମେ ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପାଳନ କରୁ ମାଆଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ, ଧର୍ମର ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନରେ ଭଲ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ।
ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜାର ସାର୍ଥକତା କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳିବାରେ ନୁହେଁ; ନିଜ ମନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାରେ, ଅନ୍ୟାୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟ, ଦୟା ଓ ସମ୍ମାନର ଭାବ ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
ଜୟ ମାଆ ଦୁର୍ଗା । ଜୟ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ।