ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟର କ୍ରମାନୁସାରୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା !

ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଭାଗ ୧୭ !

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧ — ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟର କ୍ରମାନୁସାରୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା !

ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର
MA, LLB, IRS (Retired)

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧର୍ମସଙ୍କଟ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ନ୍ୟାୟ !

୧. ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା !

ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଆମେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୋଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହି ଅନ୍ୟାୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ । ଅର୍ଜୁନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଧରି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣିଥିଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପୁତ୍ରଶୋକ ଥିଲା । ତଥାପି ସେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ମନେ ପକାଇଥିଲେ । ସେ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ମାତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁଦୁଃଖ ସହନ କରନ୍ତୁ ।

କିନ୍ତୁ ଭୀମ ଏହି କଥାକୁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ମତରେ, ନିରପରାଧ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ନିଦରେ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଅପରାଧୀ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ପାଇବା ଉଚିତ ।

ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଟି କଥା ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଥିଲା ଅପରାଧୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ଥିଲା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କରୁଣା ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ର ହେବାର ସମ୍ପର୍କ ।

୨. ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ !

ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ । ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେବଳ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ନୁହନ୍ତି; ସେ ଧର୍ମର ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ମଧ୍ୟ ।

ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶର ମର୍ମ ଥିଲା—ଅପରାଧୀକୁ ଉଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ନିୟମ ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର । ଅନ୍ଧ କ୍ରୋଧରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଅର୍ଜୁନ ଏହି ଉପଦେଶର ମର୍ମ ବୁଝିଲେ । ସେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ନକରି ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଥିବା ମଣିକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ ହେଲା । ପରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଗଲା ।

ଏହି ଘଟଣା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, କ୍ଷମା କରିବାର ଅର୍ଥ ଅପରାଧକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମାନିନେବା ନୁହେଁ । କରୁଣା ସହିତ ନ୍ୟାୟର ସମନ୍ୱୟ କରିବା ହିଁ ଧର୍ମର ଏକ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ।

୩. ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ବିପଦ !

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନଥିଲା । ସେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି ପାଣ୍ଡବ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ।

ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି ତାହାର ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଅର୍ଜୁନ ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାରେ ସଫଳ ହେଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ବିପଦ ସେତିକିରେ ଶେଷ ହୋଇ ନଥିଲା । ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ଶେଷ ଆଶାକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ।

୪. ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା !

ଉତ୍ତରା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ । ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ । ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, ଏହି ବିପଦରୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କର ଅଛି ।

ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାର ଭାବ ଥିଲା—“ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ କି ନକରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ । ମୋର ଆଶା, ମୋର ଜୀବନ ଓ ମୋର ଗର୍ଭସ୍ଥ ସନ୍ତାନକୁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରୁଛି ।”

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ସେହି ଶିଶୁ ପରେ ପରୀକ୍ଷିତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

୫. ଆମର ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା — ଶରଣାଗତିର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ !

ଭକ୍ତି କେବଳ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା, ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇବା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜର ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନର ଆଧାର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶରଣାଗତିର ଭାବ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ ।

ଶରଣାଗତିର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ, ଆମେ କୌଣସି କାମ ନକରି କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ସବୁ ଛାଡ଼ିଦେବା । ଆମେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା, ବିପଦରେ ଉଚିତ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା ଏବଂ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖିବା ।

ଆମେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକିବା । ସୁଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲିବା ନାହିଁ । ଆମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବା; ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବିବେକ ଓ ଭକ୍ତି ହରାଇବା ନାହିଁ ।

୬. ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା !

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ !

ଆମେ ଛୋଟ ମଣିଷ । ଆମର ବୁଦ୍ଧି ସୀମିତ, ଆମର ଶକ୍ତି ସୀମିତ । ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ କ୍ରୋଧରେ ଭୁଲ କରୁ, ମୋହରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ୟାୟ କରୁ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉ ।

ହେ ପ୍ରଭୁ ! ଆମକୁ ଏମିତି ମନ ଦିଅ, ଯେଉଁ ମନ ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ବୁଝିପାରିବ । ଆମକୁ ଏମିତି ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିପାରିବୁ । ଆମକୁ ଏମିତି ହୃଦୟ ଦିଅ, ଯାହା କ୍ଷମା କରିବା ଶିଖିବ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେବ ନାହିଁ ।

ଆମର ସୁଖରେ ତୁମକୁ ଭୁଲିବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ । ଆମର ଦୁଃଖରେ ତୁମ ଉପରୁ ବିଶ୍ୱାସ ହରାଇବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ । ଆମର ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ନାମ ଆମ ହୃଦୟରେ ରହୁ ।

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ !

୭. ଏହି ଭାଗର ଶିକ୍ଷା !

• କ୍ରୋଧରେ ନୁହେଁ, ବିବେକରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ ।
• କ୍ଷମା ଓ ନ୍ୟାୟ ପରସ୍ପରର ଶତ୍ରୁ ନୁହନ୍ତି; ଉଭୟର ସମନ୍ୱୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
• ବିପଦରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
• ପ୍ରକୃତ ଭକ୍ତି ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଭରସା ରଖି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିବା ।

ଆଗାମୀ ଭାଗରେ !

ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ କୁନ୍ତୀ ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ପ୍ରାର୍ଥନା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା । ସେ କାହିଁକି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଆମକୁ ଭକ୍ତିର କେଉଁ ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଶିଖାଏ, ତାହା ସରଳ ଭାବରେ ବୁଝିବା ।