ୟୁରୋପ (ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ସମେତ)ର ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅରଣ୍ୟ : ଭାରତ ସହିତ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ
ଲେଖକ : ଲୋକନାଥ ମିଶ୍ର, ଏମ.ଏ., ଏଲ୍.ଏଲ୍.ବି., ଆଇ.ଆର୍.ଏସ୍. (ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ)
ପ୍ରସ୍ତାବନା
ୟୁରୋପ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଘନ ଅରଣ୍ୟ, ବରଫାଚ୍ଛାଦିତ ପର୍ବତ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହାଦେଶ। ଏହା ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ଶିଳ୍ପୋନ୍ନତ ଓ ଜନବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ଅନେକ ଦେଶ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣରେ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଆଦର୍ଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ବେଲଜିୟମ, ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଜର୍ମାନୀ, ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଲିଚେନଷ୍ଟାଇନ, ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ ଓ ଇଟାଲୀ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ, ଆଧୁନିକ ନଗର ସଭ୍ୟତା ସହିତ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷାକୁ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଭାରତ ଓ ୟୁରୋପର ଜଳବାୟୁ, ବନସମ୍ପଦ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀରେ ବହୁତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଭାରତର ଉଷ୍ଣ ଓ ଉପଉଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ବହୁ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବାବେଳେ, ୟୁରୋପର ଶୀତଳ ଓ ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ଶୀତ ସହନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିକାଶ ଘଟାଇଛି।
ୟୁରୋପର ଘନ ଅରଣ୍ୟ
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମାନବ ବସତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ୟୁରୋପରେ ଅନେକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି।
ପ୍ରମୁଖ ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—
- ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ଲାକ୍ ଫରେଷ୍ଟ, ଯାହା ଘନ ପାଇନ ଓ ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
- ପୋଲାଣ୍ଡ ଓ ବେଲାରୁଷର ବିଆଲୋୱିଏଜା ଅରଣ୍ୟ, ଯାହା ୟୁରୋପର ପ୍ରାଚୀନତମ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ।
- ନରୱେ, ସ୍ୱିଡେନ ଓ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡର ବିଶାଳ ଟାଇଗା ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଇନ, ଫର୍ ଓ ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଗଛର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ।
- ଜର୍ମାନୀର ବାଭେରିଆନ୍ ଫରେଷ୍ଟ।
- ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡର କେର୍ନଗର୍ମ୍ସ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ।
- ଇଂଲଣ୍ଡର ନ୍ୟୁ ଫରେଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୋଡ଼ା, ହରିଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
ଏହି ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଅର୍ଥନୀତିର ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।
ୟୁରୋପର ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ
ୟୁରୋପର ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରନ୍ତି।
ବ୍ରାଉନ୍ ଭାଲୁ ୟୁରୋପର ସର୍ବବୃହତ୍ ସ୍ଥଳଚର ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀ। ସ୍କାଣ୍ଡିନେଭିଆ, କାର୍ପାଥିଆନ୍ ପର୍ବତମାଳା ଓ ବାଲ୍କାନ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାର ବାସସ୍ଥାନ।
ଗ୍ରେ ଉଲ୍ଫ (ଧୂସର ଗଧିଆ) ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ପୁଣି ଅନେକ ଦେଶର ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିଆସିଛି। ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷାରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ୟୁରେସିଆନ୍ ଲିଙ୍କ୍ସ ୟୁରୋପର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବନ୍ୟ ବିଲେଇ।
ରେଡ୍ ଡିଅର (ଲାଲ ହରିଣ) ସମଗ୍ର ୟୁରୋପରେ ଦେଖାଯାଏ।
ୱାଇଲ୍ଡ ବୋର (ବନ୍ୟ ବାରାହ) ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସହ ଚାଷ ଜମି ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରେ।
ୟୁରୋପିୟ ବାଇସନ୍ ୟୁରୋପର ସର୍ବବୃହତ୍ ସ୍ଥଳଚର ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ।
ଏହାଛଡ଼ା ଲାଲ କୁଟୁରା, ବେଜି, ବିଭର, ଓଟର, ରୋ ହରିଣ, ଆଇବେକ୍ସ, ଖରଗୋଶ, ହେଜହଗ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ବାଦୁଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ୟୁରୋପର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀ
ୟୁରୋପ ପକ୍ଷୀପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱର୍ଗ।
ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—
- ଗୋଲ୍ଡେନ୍ ଇଗଲ୍
- ହ୍ୱାଇଟ୍-ଟେଲ୍ଡ ଇଗଲ୍
- ୟୁରେସିଆନ୍ ଇଗଲ୍ ଆଉଲ୍
- ବ୍ଲାକ୍ ଉଡ୍ପେକର୍
- ୱେଷ୍ଟର୍ନ କାପରକେଲି
- ହ୍ୱାଇଟ୍ ଷ୍ଟର୍କ
- କମନ୍ କ୍ରେନ୍
- କିଙ୍ଗଫିଶର୍
- ୟୁରୋପିୟ ରବିନ୍
- ବାର୍ନ ଆଉଲ୍
ପ୍ରତିବର୍ଷ ବସନ୍ତ ଓ ଶରତ ଋତୁରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ୟୁରୋପ, ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମଧ୍ୟରେ ଯାତାୟାତ କରନ୍ତି।
ଲଣ୍ଡନର ଟିଆ ପକ୍ଷୀ
ଲଣ୍ଡନର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଝୁଣ୍ଡ।
ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରଧାନତଃ ରୋଜ୍-ରିଙ୍ଗଡ୍ ପାରାକିଟ୍। ଏମାନଙ୍କର ମୂଳ ବାସସ୍ଥାନ ଭାରତ ଓ ଆଫ୍ରିକା। ଅନେକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଗୃହପାଳିତ ପକ୍ଷୀ ଭାବରେ ଆଣିବା ପରେ କିଛି ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ି ପଳାଇଯାଇଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନେ ବ୍ରିଟେନର ଜଳବାୟୁ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇ ନେଇଥିଲେ।
ଆଜି ଲଣ୍ଡନର ବିଭିନ୍ନ ପାର୍କ, ବଗିଚା ଓ ଆବାସିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ହଜାର ହଜାର ଟିଆ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସେମାନଙ୍କର ସଫଳତାର କାରଣ—
- ଦକ୍ଷିଣ ଇଂଲଣ୍ଡର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ମୃଦୁ ଶୀତ।
- ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ।
- ପ୍ରାକୃତିକ ଶତ୍ରୁର ଅଭାବ।
- ଅସାଧାରଣ ଅନୁକୂଳନ କ୍ଷମତା।
ୟୁରୋପରେ ବିଷଧର ସାପ କମ୍ କାହିଁକି?
ସାଧାରଣ ଧାରଣା ଅନୁସାରେ ୟୁରୋପରେ ବିଷଧର ସାପ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ୟୁରୋପରେ କେତେକ ବିଷଧର ସାପ ଅଛନ୍ତି, ଯଥା—
- କମନ୍ ୟୁରୋପିୟ ଆଡର୍
- ଆସ୍ପ୍ ଭାଇପର୍
- ନୋଜ୍-ହର୍ଣ୍ଡ ଭାଇପର୍
ତେବେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଏବଂ ବିଷର ତୀବ୍ରତା ଭାରତର କୋବ୍ରା, କ୍ରାଇଟ୍ କିମ୍ବା ରସେଲ୍ ଭାଇପର୍ ପରି ନୁହେଁ।
ଏହାର କାରଣ—
- ଦୀର୍ଘ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୀତଳ ଶୀତଋତୁ।
- ଉତ୍ତର ୟୁରୋପର ଶୀତଳ ଜଳବାୟୁ।
- ବନାଞ୍ଚଳର ସୁଚିନ୍ତିତ ପରିଚାଳନା।
- ଉନ୍ନତ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସହଜରେ ଚିକିତ୍ସା ଉପଲବ୍ଧତା।
ଭାରତର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ
ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଜୈବ ବିବିଧତା ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶ।
ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି—
- ବଙ୍ଗ ବାଘ
- ଏସୀୟ ହାତୀ
- ଭାରତୀୟ ଚିତାବାଘ
- ସ୍ଲଥ୍ ଭାଲୁ
- ଗୌର
- ଏକଶୃଙ୍ଗୀ ଗଣ୍ଡା
- ଢୋଲ (ବନ୍ୟ କୁକୁର)
- ନୀଳଗାଈ
- ସମ୍ବର
- ବାରାଶିଙ୍ଗା
- କଳା ହରିଣ
ଭାରତର ବନରେ ମୟୂର, ଗ୍ରେଟ୍ ହର୍ଣ୍ଣବିଲ୍, ଏସୀୟ କୋଇଲି, ସାରସ, କିଙ୍ଗଫିଶର୍, ରୋଲର୍, ପାରାକିଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀ ବାସ କରନ୍ତି।
ୟୁରୋପ ଓ ଭାରତର ତୁଳନା
ୟୁରୋପର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୀତଳ ଜଳବାୟୁ ସହିତ ଅନୁକୂଳିତ। ଏଠାରେ ଭାଲୁ, ଗଧିଆ, ଲିଙ୍କ୍ସ ଓ ହରିଣ ପ୍ରମୁଖ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାରତର ଉଷ୍ଣ ଓ ଉପଉଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ବାଘ, ହାତୀ, ଗଣ୍ଡା, ସିଂହ, ଚିତାବାଘ ଓ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି।
ପ୍ରଜାତି ସଂଖ୍ୟାରେ ଭାରତ ବହୁତ ଆଗରେ ଥିବାବେଳେ, ୟୁରୋପ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ବନ ପରିଚାଳନାରେ ବିଶ୍ୱର ଅଗ୍ରଣୀ ଅଞ୍ଚଳ।
ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସ
ୟୁରୋପର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ କରିଡର ଓ କଠୋର ଆଇନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଲୁ, ଗଧିଆ, ଲିଙ୍କ୍ସ ଓ ବାଇସନ୍ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଛନ୍ତି।
ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର, ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଏଲିଫାଣ୍ଟ, ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜୈବମଣ୍ଡଳ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷାରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଫଳତା ଆଣିଛି।
ଉପସଂହାର
ୟୁରୋପ ଓ ଭାରତର ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ କିନ୍ତୁ ସମାନ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ୟୁରୋପ ତାହାର ଘନ ଅରଣ୍ୟ, ଭାଲୁ, ଗଧିଆ, ଲିଙ୍କ୍ସ, ହରିଣ ଓ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଭାରତ ବାଘ, ହାତୀ, ଗଣ୍ଡା, ସିଂହ, ହର୍ଣ୍ଣବିଲ୍ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ରଙ୍ଗିନ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଦେଶ।
ଲଣ୍ଡନର ସବୁଜ ଟିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି ଯେ, ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ ମିଳିଲେ ବନ୍ୟଜୀବମାନେ ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତାର ସହ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। ସେହିପରି ୟୁରୋପର ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ।
ପୃଥିବୀର ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱ।